Ευρώ: Ο κανόνας του χρυσού και του αργύρου

Ευρώ: Ο κανόνας του χρυσού και του αργύρου

Οι εναλλακτικές λύσεις στο ευρωπαϊκό νόμισμα, το ευρώ, μοιάζουν να περιορίζονται όλο και περισσότερο σε ένα άθλιο ανακάτεμα ή μία χαοτική κατάρρευση. Ομως υπάρχει μία τολμηρότερη και πιο παραγωγική προσέγγιση που βασίζεται στην εμπειρία του παρελθόντος με πολλαπλά νομίσματα.
Η απειλή που προβάλλει από το σημερινό πολιτικό αδιέξοδο της Ευρώπης είναι δύσκολο να υποτιμηθεί. Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, η έλλειψη συνοχής στη νομισματική πολιτική οδήγησε σε παράλυση την αμερικανική πολιτική, με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης να έχει εγκλωβιστεί σε μία αξεπέραστη διαμάχη με την αντίστοιχη Fed του Σικάγο σχετικά με τη νομισματική χαλάρωση (εκείνη την εποχή μέσω των αγορών χρεογράφων στην ανοιχτή αγορά). Σήμερα οι χρόνιες διαφορές πολιτικής μεταξύ Γερμανίας και Γαλλίας οδηγούν σε αβεβαιότητα που είναι εν δυνάμει ακόμη πιο καταστροφική.
Κάθε λίγους μήνες, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ανακοινώνουν μία νέα και ευφυέστερη πρωτοβουλία για την επίλυση της κρίσης δανεισμού στην ευρωζώνη.

 

 Για μία ημέρα (μερικές δε φορές για λίγες μόνο ώρες), οι αγορές ζουν ένα ράλι ευφορίας, σύντομα όμως οι αμφιβολίες επανέρχονται. Δεν υφίσταται η αίσθηση ενός ρεαλιστικού φινάλε. Επίσης δεν υπάρχει ένα μακροπρόθεσμο όραμα για το πώς η δημοσιονομική ολοκλήρωση που απαιτείται για την αποτελεσματική λειτουργία μίας νομισματικής ένωσης, μπορεί να επιτευχθεί σε ένα ρεαλιστικό χρονικό πλαίσιο.
Οι Ευρωπαίοι θα έπρεπε να κοιτάξουν στο παρελθόν, όταν διάφορες κρίσεις οδήγησαν σε καινοτόμες λύσεις. Η παρατεταμένη κρίση του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Συστήματος (European Monetary System-EMS) στο διάστημα μεταξύ του Σεπτεμβρίου 1992 και του Ιουλίου 1993 έδειξε ότι μπορούσε να εκτροχιάσει την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Αυτό που αρχικά έμοιαζε σαν το πρόβλημα μίας μόνο χώρας (Ιταλία) οδήγησε στην κατάρρευση άλλων νομισματικών καθεστώτων με τη μορφή του ντόμινο: Βρετανία, Ισπανία και Πορτογαλία - και προς τον Ιούλιο του 1993 ακόμη και η Γαλλία έμοιαζε ευάλωτη. Τότε, όπως και τώρα, αυτό που κρινόταν ήταν το μέλλον της Ευρώπης.
Η λύση που προκρίθηκε εν μέσω εντατικών ολονύκτιων διαπραγματεύσεων στις Βρυξέλλες έμοιαζε αρχικά αντιπαραγωγική. Η εκτεταμένη διεύρυνση των κλιμάκων διακύμανσης του EMS στο 15% και στις δύο πλευρές μίας κεντρικής ισοτιμίας έκανε αρχικά πιο απόμακρο ένα ενιαίο νόμισμα. Ομως εξαφάνισε και τον τζογαδόρικο χαρακτήρα των κερδοσκοπικών επιθέσεων στα ευάλωτα νομίσματα, αφαιρώντας τη θεμελιώδη κινητήρια δύναμη της αστάθειας.
Η σύγχρονη εκδοχή της διεύρυνσης των κλιμάκων διακύμανσης του 1993 θα ήταν να διατηρηθεί το ευρώ σε όλα τα μέλη της ευρωζώνης, αλλά παράλληλα να επιτραπεί σε ορισμένα από αυτά (κατ' αρχήν, σε όλα) να κόψουν - αν κριθεί αναγκαίο - εθνικό νόμισμα. Οι χώρες που θα το πράξουν αυτό θα διαπιστώσουν κατά πάσα πιθανότητα ότι τα νέα τους νομίσματα διαπραγματεύονται με σημαντικές απώλειες. Η Καλιφόρνια υιοθέτησε πρόσφατα μία ανάλογη προσέγγιση, εκδίδοντας γραπτά αποδεικτικά οικονομικής οφειλής (ΙΟU), όταν κόπηκαν όλες της οι προσβάσεις σε χρηματοδότηση.
Η επιτυχία των όποιων προσπαθειών σταθεροποίησης θα μπορεί στη συνέχεια να αποτιμηθεί σύμφωνα με την αξία του νέου νομίσματος. Αν οι στόχοι επιτυγχάνονταν - δημοσιονομική σταθεροποίηση και επανεκκίνηση της ανάπτυξης - η διαφορά στις ισοτιμίες θα χανόταν. Με τον ίδιο τρόπο μετά το 1993, το γαλλικό φράγκο σε πρώτη φάση παρέκλινε από τα παλιά του επίπεδα, όμως χάρη σε ένα ευνοϊκό περιβάλλον πολιτικής, επέστρεψε στο πλαίσιο της κλίμακας διακύμανσης της ισοτιμίας του.
Η προσέγγιση αυτή διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: Δεν απαιτεί τον επανακαθορισμό του ενεργητικού ή του παθητικού των τραπεζών. Κατά συνέπεια, δεν θα υποβαλλόταν στις πολλαπλές νομικές δυσκολίες που μία πιο ριζοσπαστική εναλλακτική λύση θα προσέκρουε.
Βέβαια θα υπήρχε και η πιθανότητα να μην σημειωθεί σύγκλιση και τα δύο παράλληλα νομίσματα θα συνυπάρχουν για πολύ μεγαλύτερο διάστημα. Αυτή δεν είναι μία νέα σκέψη. Μία από τις πιθανότητες που τέθηκαν στις συζητήσεις για τη νομισματική ένωση στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν ότι ένα κοινό νόμισμα δεν σήμαινε απαραίτητα ένα ενιαίο νόμισμα. Αυτή η πιθανότητα δεν είναι απλώς ένα θεωρητικό κατασκεύασμα σε περιθωριακές συζητήσεις που έγιναν πριν δύο δεκαετίες: Αποτελεί ένα πραγματικό εναλλακτικό σενάριο.
Πράγματι υπάρχει ένα αρκούντως περίεργο παράδειγμα μίας σταθερής συνύπαρξης δύο νομισμάτων για μακρό χρονικό διάστημα. Πριν από την επικράτηση του κανόνα του χρυσού στη δεκαετία του 1870, η Ευρώπη λειτουργούσε με τον κανόνα των δύο μετάλλων επί αιώνες, χρησιμοποιώντας τον άργυρο παράλληλα με τον χρυσό. Κάθε μέταλλο είχε το δικό του νόμισμα. Η μεγάλη επιτυχία αυτού του συστήματος οφειλόταν εν μέρει στο ότι τα νομίσματα χρησιμοποιούνταν για διαφορετικούς σκοπούς. Τα χρυσά νομίσματα μεγάλης αξίας χρησιμοποιούνταν ως αναφορά για υψηλής αξίας συναλλαγές και διεθνείς συμφωνίες. Τα χαμηλότερης αξίας αργυρά νομίσματα κάλυπταν τις ανάγκες των μικρών καθημερινών συναλλαγών, στις οποίες περιλαμβάνονταν οι πληρωμές χαμηλών μισθών και ενοικίων. Ο άργυρος ήταν αυτό που ο Σαίξπηρ ονόμαζε «το χλωμό και καθημερινό βάσανο μεταξύ των ανθρώπων».
Μία υποτίμηση του αργύρου έναντι του χρυσού στο πλαίσιο αυτού του συστήματος θα οδηγούσε σε μείωση των πραγματικών μισθών και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας. Οι Ιταλοί κλωστοϋφαντουργοί του 16ου αιώνα θα έβλεπαν τον μισθό τους σε άργυρο να συρρικνώνεται, ενώ τα προϊόντα τους εξακολουθούσαν να εξασφαλίζουν τιμές σε χρυσό στις διεθνείς αγορές για είδη πολυτελείας. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που θεωρητικοί, όπως ο Μίλτον Φρίντμαν θεωρούσαν τον κανόνα των δύο μετάλλων εγγενώς πιο σταθερό από ένα μονο-μεταλλικό (με βάση τον χρυσό) σύστημα.
Στις ημέρες μας, το αντίστοιχο του μηχανισμού προσαρμογής του δι-μεταλλισμού του 16ου αιώνα θα ήταν μία πτώση, για παράδειγμα, στο κόστος των μισθών στην Ελλαδα που καταβάλλονται στο εθνικό νόμισμα, εφόσον θα διαπραγματεύεται με discount. Αυτά θα ήταν τα αργυρά νομίσματα.
Στο μεταξύ το ευρώ θα ήταν το αντίστοιχο του χρυσού κανόνα. Θα αντλούσε τη σταθερότητά του από τους θεσμούς που ήδη υφίστανται σήμερα, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και εκείνες τις εθνικές κεντρικές τράπεζες που δεν διαθέτουν νέα εναλλακτική λύση. Με αυτή την έννοια, οι χώρες του πυρήνα της ευρωζώνης θα ήταν το αντίστοιχο της Βρετανίας του 18ου και των αρχών του 19ου αιώνα, που διέθετε μόνο το καθεστώς του χρυσού κανόνα.
Η διατήρηση μίας επιλογής νομισμάτων σε εθνικό αλλά και διεθνές επίπεδο φαντάζει παράξενη και άσκοπη. Ομως μπορεί να ισχύσει και έχει ισχύσει, με εντυπωσιακή επιτυχία στην εξασφάλιση της σταθερότητας όταν αυτή χρειάζεται τα μέγιστα.



Ο κ. Χάρολντ Τζέιμς είναι καθηγητής Ιστορίας και Διεθνών Υποθέσεων στο πανεπιστήμιο Princeton, ενώ κατέχει την έδρα Marie Curie στην Ιστορία στο European University Institute στη Φλωρεντία. Το πιο πρόσφατο βιβλίο του είναι «Η Δημιουργία και Καταστροφή της Αξίας: Ο Κύκλος της Παγκοσμιοποίησης».

Copyright: Project Syndicate, 2011.
Πηγή:Κέρδος