Οι ξεροκέφαλοι ηγέτες του ευρώ
Του Kenneth Rogoff

Η Ευρώπη τελεί σε συνταγματική κρίση. Κανείς δεν δείχνει να έχει τη δύναμη να επιβάλλει μία λογική λύση στην κρίση δανεισμού των περιφερειακών χωρών της ευρωζώνης. Αντί για μία αναδιάρθρωση των καταφανώς μη βιώσιμων δανειακών φορτίων της Πορτογαλίας, της Ιρλανδίας και της Ελλάδας, πολιτικοί και κυβερνώντες πιέζουν για ακόμα μεγαλύτερα πακέτα διάσωσης με ακόμα λιγότερο ρεαλιστικούς όρους λιτότητας. Δυστυχώς δεν «κλωτσάνε απλώς την μπάλα στον κατήφορο», αλλά μία χιονοστιβάδα στην πλαγιά ενός βουνού.

Η αλήθεια είναι ότι προς το παρόν το πρόβλημα είναι ακόμα οικονομικά διαχειρίσιμο. Η ανάπτυξη της ευρωζώνης κινείται σε σεβαστά επίπεδα και οι χώρες της ομάδας PIGS (Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ισπανία και Ελλάδα) αντιπροσωπεύουν μόνο το 6% του ΑΕΠ της ευρωζώνης. Ομως επιμένοντας στην άποψη ότι οι χώρες αυτές πάσχουν από κρίση ρευστότητας κι όχι φερεγγυότητας, οι αξιωματούχοι της ευρωζώνης θέτουν σε κίνδυνο ολόκληρο το σύστημα.

Μεγάλες οικονομίες της ευρωζώνης όπως η Ισπανία και η Ιταλία έχουν δικά τους τεράστια προβλήματα δανεισμού, δοθείσης ιδίως της αναιμικής ανάπτυξης και της εμφανούς έλλειψης ανταγωνιστικότητας. Το τελευταίο πράγμα που πρέπει να οδηγηθεί ο κόσμος να πιστέψει είναι ότι οι δομές ενός συστήματος αναδιανομής πλούτου (transfer union) είναι ήδη εδραιωμένες και ότι η μεταρρύθμιση και η οικονομική αναδιάρθρωση μπορούν να περιμένουν.

Οι αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Ενωσης υποστηρίζουν ότι θα ήταν καταστροφικό να γίνει προληπτική αναδιάρθρωση του χρέους οποιουδήποτε μέλους. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η μετάδοση της κρίσης θα παρουσιάσει έξαρση σε περίπτωση μίας αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους.
Η διάδοση θα ανακοπεί μόνο όταν η Γερμανία δημιουργήσει ένα αξιόπιστο και ισχυρό τείχος προστασίας, πιθανότατα γύρω από το ισπανικό και το ιταλικό δημόσιο χρέος. Αυτή ακριβώς θα ήταν η λύση που θα περίμενε κανείς από μία πραγματικά ενωμένη νομισματικά περιοχή. Γιατί λοιπόν οι Ευρωπαίοι ηγέτες βρίσκουν αυτή την ενδιάμεση λύση τόσο αδιανόητη;

Ισως επειδή πιστεύουν ότι δεν διαθέτουν εκείνους τους διοικητικούς μηχανισμούς που επιτρέπουν τη λήψη σκληρών αποφάσεων, τον διαχωρισμό των νικητών από τους ηττημένους. Οι αδύναμοι και κατακερματισμένοι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ενωσης έχουν αρμοδιότητα να διαθέσουν λιγότερο από το 2% του ΑΕΠ της ευρωζώνης σε φορολογικά έσοδα. Κάθε τολμηρή απόφαση στην ουσία απαιτεί ομοφωνία. Είναι η αρχή του όλοι για έναν και ένας για όλους, ανεξαρτήτως μεγέθους, δανειακής κατάστασης και υπευθυνότητας. Δεν υπάρχει λόγος να καταρτιστεί ένα σχέδιο «Β» αν δεν υφίσταται η εξουσία ή η δυνατότητα να εκτελεστεί.

Μήπως τελικά η Ευρώπη σταθεί τυχερή; Υπάρχει περίπτωση αυτή η χιονοστιβάδα του χρέους, της δυσλειτουργίας και της αβεβαιότητας να διαλυθεί πριν αποκτήσει κι άλλη καταστροφική δύναμη;
Εν μέσω τόσης αβεβαιότητας, όλα είναι πιθανά. Αν ο ρυθμός ανάπτυξης στην ευρωζώνη ξεπεράσει τις προσδοκίες στα επόμενα χρόνια, οι ισολογισμοί των τραπεζών θα ενισχυθούν και η κατάσταση των Γερμανών φορολογουμένων θα βελτιωθεί. Οι χώρες της περιφέρειας ίσως παρουσιάσουν επαρκή ανάπτυξη που θα τους επιτρέψει να τηρήσουν τις φιλόδοξες δεσμεύσεις τους ως προς τα πακέτα λιτότητας.

Η στρατηγική που εφαρμόζεται σήμερα όμως είναι πολύ πιο πιθανό να οδηγήσει σε διόγκωση του φαινομένου και μίας άτακτης αναδιάρθρωσης. Γιατί θα πρέπει ο ελληνικός λαός (για να μην αναφερθώ και στους Ιρλανδούς και τους Πορτογάλους) να αποδεχθεί μία μακρά περίοδο λιτότητας και χαμηλής ανάπτυξης για χάρη των τραπεζικών συστημάτων της Γερμανίας και της Γαλλίας, εκτός κι αν δωροδοκηθούν με τεράστια ποσά για να το πράξουν; Οπως ο καθηγητής του Στάνφορντ Τζέρεμι Μπέλοου κι εγώ παρουσιάσαμε στην εργασία μας για το κρατικό χρέος στη δεκαετία του 1980, οι χώρες σπάνια μπορούν να υποχρεωθούν να καταβάλλουν καθαρές πληρωμές (πληρωμές μείον τα νέα δάνεια) σε ξένους, παρά μόνο μερικές ποσοστιαίες μονάδες για μερικά χρόνια.

Η τρέχουσα στρατηγική των ΕΕ/Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου προβλέπει την πραγματοποίηση τέτοιων πληρωμών για μία δεκαετία ή και δύο. Δεν έχουν άλλη επιλογή, φοβούμενοι την εξέγερση των Γερμανών φορολογουμένων απέναντι στο αίτημα να πληρώνουν για την Ευρώπη στο διηνεκές.
Ισως αυτή η φορά να είναι διαφορετική. Ισως το δέλεαρ να ανήκει κανείς στη ζώνη ενός αποθεματικού νομίσματος που διευρύνεται, να καθιστά την παρατεταμένη ύφεση και την λιτότητα πιο εφικτές με τρόπους που σπάνια έχουν παρατηρηθεί ιστορικά. Προσωπικά αμφιβάλλω.

Η αλήθεια είναι ότι κόντρα σε όλες τις πιθανότητες και την ιστορική λογική, η Ευρώπη δείχνει να διατηρεί την ηγεσία του ΔΝΤ. Κατά περίεργο τρόπο, αποδεχόμενοι την προφανώς αναπόφευκτη επιλογή για την κορυφαία θέση του οργανισμού, οι ηγέτες των αναδυόμενων αγορών δεν δείχνουν να αντιλαμβάνονται ότι θα έπρεπε τουλάχιστον να αμφισβητήσουν το προνόμιο των ΗΠΑ για τον διορισμό του δεύτερου τη τάξει και πανίσχυρου αξιωματούχου του Ταμείου. Το ΔΝΤ έχει υπάρξει εξαιρετικά γενναιόδωρο στην ομάδα των PIGS. Μόλις η νέα ομάδα που διάκειται φιλικά στις επιχειρήσεις διάσωσης εγκατασταθεί, δεν έχουμε παρά να περιμένουμε κι άλλη γενναιοδωρία, ανεξάρτητα από το αν οι χώρες αυτές συμμορφώνονται με τα προγράμματα που τους έχουν επιβληθεί.

Δυστυχώς, ένα υπερβολικά χαλαρό ΔΝΤ είναι το τελευταίο πράγμα που έχει ανάγκη αυτή την στιγμή η Ευρώπη. Με τη συνταγματική της κρίση, έχουμε φθάσει στη στιγμή εκείνη που το ΔΝΤ πρέπει να βοηθήσει την ευρωζώνη να πάρει εκείνες τις σκληρές αποφάσεις που δεν θα μπορούσε να πάρει από μόνη της. Το Ταμείο πρέπει να διαμορφώσει προγράμματα για την Πορτογαλία, την Ιρλανδία και την Ελλάδα που θα αποκαθιστούν την ανταγωνιστικότητα, θα περιορίζουν το χρέος και θα προσφέρουν τη ρεαλιστική ελπίδα της επανόδου σε οικονομική ανάπτυξη. Το ΔΝΤ χρειάζεται να αποτρέψει τους Ευρωπαίους από το να αφήσουν τη συνταγματική τους παράλυση να μεταμορφώσει τη χιονόμπαλα του χρέους της ευρωζώνης σε μία παγκόσμια χιονοστιβάδα.

Με απόν το ΔΝΤ, ο μόνος οργανισμός που θα μπορούσε να λάβει μέτρα είναι η φανατικά ανεξάρτητη Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Ομως αν η ΕΚΤ αναλάβει πλήρως τον ρόλο του «έσχατου δανειστή», θα κλονιστεί τελικά κι η δική της φερεγγυότητα. Δεν είναι αυτός τρόπος να διασφαλιστεί το μέλλον του ενιαίου νομίσματος.

Η κατάληξη μίας κρίσης είναι δύσκολο να προβλεφθεί. Ισως μία γενική κατάρρευση της ισοτιμίας του ευρώ θα είναι αρκετή, οδηγώντας σε άνθηση των εξαγωγών. Ενδεχομένως η Ευρώπη να ανθήσει έτσι κι αλλιώς. Είναι όμως δύσκολο να δει κανείς πως το ενιαίο νόμισμα μπορεί να επιβιώσει για πολύ ακόμα χωρίς μία αποφασιστική κίνηση προς μία σαφώς ισχυρότερη δημοσιονομική ένωση.

Ο κ. Κένεθ Ρογκόφ είναι καθηγητής Οικονομικών και Δημόσιας Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και έχει διατελέσει πρώην επικεφαλής οικονομολόγος στο ΔΝΤ.

Copyright : Project Syndicate, 2011.


Κέρδος 12/6/2011 06:00